با سلام با توجه به اینکه یه پروژه با برنامه دلفی داشتیم بد ندونستم که اولین بخش آموزشی سایت آموزشکده رو با آشنایی و اطلاعاتی که در مورد این برنامه تونستم جمع آوری کنم، شروع کنیم.

اولین مبحث دلفی6(Borland Delphi) راشروع میکنم, و در آینده اگه استقبال بشه درسهای دیگری نیز به سایت اضافه خواهیم کرد, امیدورم که این تمرینات بتونه سهم کوچیکی در پیشرفت برنامه نویسی داشته باشه.

خوب آماده هستید تا با هم وارد دنیای برنامه نویسی شویم؟

(توصیه من برای استفاده بهتر از این قسمت اینه که صفحه رو Save کنید و بعدا به صورت offline با آرامش بیشتری اونو بخونبد)

برای شروع کار نرم افزار دلفی 6 (Borland Delphi ۶ ) را نصب کنید, نصب کردن آن همانند نصب همه نرم افزارهای دیگر است, فقط کمی مراحل آن بیشتر است.( البته الان جدیداً ورژن 7 این نرم افزار هم در دسترس هستش و دقیقاً میشه گفت تفاوت فاحشی با ورژن 6 که ما در اینجا به تشریحش می پردازیم نداره)

پس از نصب نرم افزار یک منو به منوی All Programs در منوی Start اضافه میشود با نام Borland Delphi 6 که شامل خود برنامه و برنامه های کمکی آن میباشد.

در منو بر روی Delphi 6 که آیکون آن کلیک کنید تا برنامه پس از Load شدن باز شود.

من در زیر قسمتهای اصلی نرم افزار را که مهمترین قسمتها میباشند را نشون دادم و توضیحات مربوط به آنها را در زیر شکل نوشته ام.

d1

 

1. این قسمت پنجره اصلی برنامه  است, هر چیزی که در این قسمت قرار دهید در برنامه شما دیده خواهد شد,در واقع این قسمت ظاهر برنامه شماست(نقطه چین های داخل پنجره فقط برای کمک به شماست و در برنامه نهایی دیده نمیشود)

2.این قسمت باطن برنامه شماست یعنی چیزهایی که کاربر نمیبیند,همه دستورات و وظایف در این قسمت نوشته میشوند,کار اصلی شما در این قسمت خواهد بود که دستورات مربوط به قسمتهای مختلف را بنویسید(مثلا وقتی که فلان دکمه کلیک میشود چه اتفاقی بیفتد)

3. این قسمت جعبه ابزارها یا Component ها میباشد, همه دکمه ها, متن ها, منوها,عکس و ... که برای ساخت یک برنامه نیاز است در این قسمت وجود دارند,که شما باید ابتدا آنها را وارد برنامه کنید و سپس تنظیمات آنها را به گونه ای که لازم دارید قرار دهید.

4. هر جسمی که شما در برنامه خود قرار دهید در این لیست نشان داده میشود, این لیست برای برنامه های کوچک آنچنان مفید نمیباشد,ولی برای برنامه های بزرگ که دهها جسم در آن وجود دارد نیاز به این لیست احساس میشود.

5.پس از آنکه اجسام مورد نیاز را در پنجره (فرم Form) خود قرار دادیم باید مشخصات آن را تنظیم کنیم, این پنجره مشخصات جسم انتخاب شده را نشان میدهد که میتوان آن را مشاهده و یا تغییر داد(مشخصاتی از قبیل اندازه و محل, رنگ, عنوان, فونت و ....),تنظیمات این قسمت برای اجسام مختلف متفاوت است.

6. این برگه برای کد نویسی مورد استفاده قرار میگیرد, در این قسمت عکس  العملهای مختلفی از قبیل موقع کلیک کردن,موقع دابل کلیک کردن,موقع فعال شدن,موقع تغییر یافتن و غیره قرار دارد که ما بسته به نیازمان در یکی از آنها دستورات مورد نظر را مینویسم.مثلا فرض کنید میخواهیم موقع کلیک بر روی یک دکمه دستوری اجرا شود, برای این کار دکمه مورد نظر را انتخاب میکنیم و در برگه Events بر روی OnClick دابل کلیک میکنیم تا در پنجره دستورات(قسمت شماره 2) مکان نما به محل مورد نظر برود سپس دستورات را در آنجا وارد میکنیم.

d2

7.این قسمت برای اجرا و تست کردن برنامه به کار میرود,وقتی که میخواهیم نتیجه کار را ببینیم بر روی دکمهRunکلیک میکنیم(کلید F9 هم همین کار را انجام میدهد).

خوب با قسمتهای مختلف برنامه آشنایی مختصری پیدا کردید, حالا میخواهم همه قسمتهای بالا را طی یک برنامه کوچک به کار ببریم.

با باز شدن دلفی یک برنامه خالی به صورت اتوماتیک برای شما ساخته میشود که همان پنجره ایست که باید اجسام را در آن قرار دهیم(از این به بعد به آن فرم Form میگویم),خوب این برنامه در همین حالت خالی نیز یک برنامه تحت ویندوز است که میتوان آن را اجرا کرد, برای اجرای آن بر روی دکمه Run کلیک کنید تا برنامه پس از کامپایل(Compile) شدن اجرا شود (وقتی شما کدهای برنامه مینویسید آنها به صورت متن میباشند و برای کامپیوتر نا مفهوم, برای اجرای آنها باید آنها را به زبان کامپیوتر تبدیل کرد تا اجرا شود,این کار کامپایل کردن نام دارد که شما با کلیک بر روی دکمه Run این کار را انجام میدهید).

وقتی که برنامه ما در حال اجراست پنجره تنظیمات اجسام و لیست اجسام پنهان میشود, این برنامه ساده که اجرا کردید دارای دکمه های Maximize,Minimize,Close میباشد که کار هم میکنند, برای بزگشت به محیط ویرایش برنامه اجرا شده را ببندید(بر روی ضربدر گوشه بالا سمت راست آن کلیک کنید),دوباره پنجره های تنظیمات اجسام و لیست اجسام ظاهر میشوند.

خوب شما یک برنامه خالی درست کردید که هیچ کاری انجام نمیدهد.

حالا میخواهم شما را با تنظیمات فرم Form آشنا کنم

ابتدا میخواهم عنوان(Caption) فرم را تغییر دهیم به برگه Properties بروید, مشخصه Caption را پیدا کنید(مشخصات به ترتیب حروف الفبا لیست شده اند),بر روی آن کلیک کنید تا انتخاب شود, متن کادر مقابل آن را (که هم اکنون Form1 نوشته شده است) به دلخواه تغییر دهید.

d3

با تغییر دادن Caption عنوان فرم نیز تغییر میکند, ولی برای دیدن نتیجه بر روی برنامه بر روی Run کلیک کنید تا برنامه اجرا شود.مشاهده میکنید که به راحتی عنوان پنجره را تغییر دادیم.

خوب حالا میخواهم رنگ پنجره را تغییر دهیم, در قسمت Properties خاصیت Color را پیدا کرده و بر روی آن کلیک کنید تا انتخاب شود, برای تغییر رنگ دو راه وجود دارد,اگر میخواهید از رنگهای ویندوز استفاده کنیم بر روی فلش به سمت پایین کنار کادر Color کلیک کنید و از منوی باز شده یک رنگ را انتخاب کنید(اگر از رنگهای ویندوز استفاده کنید با تغییر رنگهای ویندوز , رنگ پنجره نیز تغییر خواهد کرد).

d4

 ولی اگر میخواهید رنگ پنجره شما همیشه یک رنگ ثابت باشد در قسمت Color بر روی نام رنگ دابل کلیک کنید تا پنجره انتخاب رنگ ظاهر شود و از آن رنگ مورد نظر را انتخاب کرده و بر روی OK کلیک کنید(حال در قسمت نام رنگ به جای نام رنگ کد آن نوشته میشود).

پس از انتخاب رنگ مشاهده خواهید کرد که رنگ فرم تغییر کرده, برای دیدن آن در برنامه کامپایل شده میتوانید آن را اجرا کنید(بر روی Run کلیک کنید).

همه خواص نیز به این صورت قابل تغییر هستند که کار خواص مهمی که فقط مربوط به فرم است را در زیر نوشته ام (آنها را در فرم خود تغییر دهید و برنامه را اجرا کنید و نتیجه را ببینید تا با آنها بهتر آشنا شوید).

Border Style : این خاصیت برای تنظیم style فرم به کار میرود که دارای گزینه های زیر است(تاثیر آنها فقط در موقع اجرا معلوم میشود):

bsDialog:اگر این گزینه انتخاب شده باشد فرم ما فقط دارای دکمه Close خواهد بود و فاقد دکمه Minimize,MaxiMize و آیکون برنامه خواهد بود, همچنین پنجره قابل تغییر اندازه نخواهد بود.

bsNone:اگر این گزینه انتخاب شده باشد پنجره اصلا دارای حاشیه نخواهد بود(در نتیجه Close,Minimize,Maximize,آیکون برنامه و تغییر اندازه هیچ کدام نخواهند بود)

bsSingle:در این حالت همه دکمه ها و آیکون وجود خواهد داشت, فقط پنجره قابل تغییر اندازه نخواهد بود.

bsSizeable:در این حالت همه دکمه ها وجود خواهند داشت و پنجره نیز قابل تغییر اندازه خواهد بود.

bsSizeToolWin:در این حالت پنجره به صورت جهبه ابزار خواد بود

bsToolWindow:در این حالت نیز پنجره به صورت جعبه ابزار خواهد بود فقط با اندازه ثابت

ClientWidth,ClientHeoght : این خاصیت عرض(Width) و ارتفاع(Height) را بدون حاشیه تعیین میکند(حاشیه ها را حساب نمیکند)

Constraints : در زیر منوی این گزینه چهار خاصیت وجود دارند(برای مشاهده آنها بر روی علامت + کنار آن کلیک کنید)که برای محدود کردن تغییر اندازه پنجره توسط کاربر استفاده میشوند(اگر مقدار آنها برابر صفر باشد غیر فعال میشوند):

حداکثر ارتفاع                                 MaxHeight

حداکثر عرض                                  MaxWidth

حداقل ارتفاع                                  MinHeight

حداقل عرض                                  MinWidth

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Cursor : این قسمت برای مشخص کردن شکل ماوس برای جسم مورد نظر است, با کلیک بر روی مثلث رو به پایین کنار آن یک لیست باز میشود که شامل تمام شکلهای ماوس(نرمال,ساعت شنی,فلش ها, دست و ...) که میتوان یکی از آنها را انتخاب کرد, اثر این خاصیت فقط در زمان اجرا دیده میشود.

Width,Height : عرض و ارتفاع کل پنجره را مشخص میکند(حاشیه و عنوان پنجره را نیز حساب میکند).

Hint , ShowHint : در بیشتر برنامه ها وقتی ماوس را بر روی یک دکمه زمان اندکی نگه داریم, نام و یا توضیحی در مورد آن دکمه ظاهر میشود که آنها را Hint مینامیم, این دو خاصیت برای همین منظور است, توضیح مورد نظر را باید در خاصیت Hint وارد کنیم, و ShowHint را برابر True قرار دهیم.

Icon : آیکون پنجره را مشخص میکند(این آیکون در TaskBar و همچنین در گوشه بالا سمت چپ برنامه دیده خواهد شد), برای قرار دادن یک آیکون بر روی دکمه کنار این خاصیت کلیک کنید تا پنجره Picture Editor باز شود, حال در این پنجره بر روی دکمه Load کلیک کنید تا پنجره Open باز شود, آیکون مورد نظر را پیدا کرده و باز کنید و در پنجره Pictur Editor دکمه OK را بزنید تا آیکون به فرم اضافه شود(پسوند آیکون ico میباشد), این خاصیت نیز فقط در زمان اجرا دیده میشود.

Left : فاصله جسم و یا پنجره را از سمت چپ مشخص میکند, اگر آن را در فرم برابر صفر قرار دهیم , پنجره کاملا در سمت چپ صفحه نمایش قرار میگیرد.

Top : فاصله جسم و یا پنجره را از بالا تنظیم میکند, اگر آن را در فرم برابر صفر قرار دهید پنجره در بالای صفحه مانیتور قرار میگیرد.

خوب تا حالا چطور پیش رفتید؟ فکر کنم دیگه بتونید یک پنجره رو به حالت دلخواه تنظیم کنید؟, هر یک از حالتهای بالا در برنامه های مختلف به شکلهای مختلف باید تنظیم شوند, بسته به نیازمان, بیشتر اجسام نیز دارای تنظیمات بالا میباشند, فقط بعضی ها بیشتر و بعضی ها کمتر دارند. اگه تا اینجا رو خوب یاد گرفتید بریم سراغ ساختن اجسام !!

برای ساختن اجسام(دکمه, متن, عکس,شکل و ...) از برگه های بالای برنامه دلفی استفاده میکنیم, اجسام موجود در سه برگه اول بیش از همه کاربرد دارند.

d5

 

 

 

 

d6

 

 

 

برای افزودن یک جسم از برگه ها دو روش وجود دارد, یا روی آن کلیک کرده و بر روی فرم در محل مورد نظر یک کادر بکشید تا جسم ساخته شود و یا بر روی دکمه جسم مورد نظر در برگه ها دابل کلیک کنید تا آن جسم با اندازه پیش فرض در وسط فرم ساخته شود سپس آن را به محل مورد نظر ببرید.

برای جابجایی یک جسم یا آن را با ماوس گرفته و جابجا کنید و یا خاصیت Top و Left آنها را تغییر دهید.

با انتخاب هر جسم 8 مربع کوچک در اطراف آن ظاهر میشود که میتوان با ماوس از آنها گرفت و اندازه جسم را تغییر داد, همچنین برای تغییر اندازه میتوان خاصیت Width و Height جسم را تغییر داد.

                                                       d7

حال که ساختن و تغییر اندازه  دادن اجسام را یاد گرفتید به معرفی اجسام پر استفاده میپردازم.

MainMenu mainmenu: از این جسم برای ساختن منو استفاده میشود, همان منو هایی که در اغلب برنامه ها وجود دارند(File,Edit,Help و ...)

popupmenu PopupMenu : از این جسم برای ساختن منوهای کلیک راست(PopupMenu) استفاده میشود.

Label label:از این جسم برای قرار دادن یک نوشته یک خطی در برنامه استفاده میشود.

Edit edit:از این جسم برای قرار دادن نوشته استفاده میشود, این نوشته توسط کاربر قابل تغییر است و برای گرفتن اطلاعات از کاربر استفاده میشود(برای مثال وقتی که شما فایلی را Save میکنید, محلی که نام فایل را وارد میکنید از نوع Edit است).

Memo memo: این جسم نیز برای قرار دادن متن قابل تغییر توسط کاربر استفاده میشود, فرق آن با Edit این است که Memo میتواند چند خط متن را در خود نگه دارد,ولی Edit یک خطی است (در برنامه NotePad محلی که شما متن را در آن تایپ میکنید از نوع Memo است).

Button button: برای قرار دادن یک دکمه در برنامه استفاده میشود(وقتی که یک فایل را Save میکنید دکمه Save که روی آن کلیک میکنید از این نوع است).

CheckBox checkbox: از این جسم برای قرار دادن یک متن که در کنار آن یک تیک برای انتخاب وجود دارد استفاده میشود, از CheckBox ها در زمانی که میخواهیم نظر کاربر را در یک مورد خواص بدانیم استفاده میکنیم(مثلا در موقع نصب یک نرم افزار وقتی که نرم افزار از شما سوال میکند که در دسکتاپ ShurtCut برنامه را قرار دهد یا نه از CheckBox استفاده شده)

RadioButton radiobutton: از این جسم زمانی استفاده میشود که بخواهیم کاربر از میان چند گزینه یکی را انتخاب کند.

ListBox listbox: این جسم قرار دادن یک لیست را برای ما میسر میکند.

ComboBox combobox: که به آن منوی پایین افتادنی هم میگویند, (در موقع Save کردن یک فایل در زیر نام فایل, فرمت آن را مشخص میکنید, برای آن قسمت از ComboBox استفاده کرده اند)

Panel panel: از این جسم برای ساختن یک گروه استفاده میشود, ویژگی مهمی که این جسم دارد این است که خود میتواند در بر گیرنده چند جسم دیگر باشد, با حرکت دادن Panel اجسام داخل آن نیز جابجا میشوند و با حذف آن اجسام داخل آن نیز حذف میشوند. در داخل یک پانل خاصیت Left و Top اجسام نسبت به پانل بیان میشود نه فرم.

GrpoupBox grpoupbox: این جسم نیز همانند Panel است با این تفاوت که GroupBox دارای یک عنوان نیز میباشد.

خوب اجسام مهم برگه اول تمام شد! حالا میخوام با هم مرحله به مرحله یک فرم برای ماشین حساب درست کنیم.

اگه فرم پیش فرض رو تغییر دادید و یا در پنجره کدنویسی تغییراتی دادید یه برنامه جدید برای طراحی درست کنید, برای این کار منوی File رو باز کرده در زیرمنوی New بر روی Application کلیک کنید, دلفی از شما خواهد پرسید که آیا مایل به ذخیره برنامه فعلی هستید؟, بر روی No کلیک کنید تا برنامه خالی جدید درست شود.

ابتدا میخوام مشخصات فرم رو تنظیم کنیم, خاصیت Caption فرم رو به اسم خودتون تغییر بدید(من K1m Calculator قرار دادم), خاصیت Color فرم رو به یک رنگ دلخواه تغییر دهید(من بنفش روشن کردم), حالا باید کاری کنیم که اندازه فرم قابل تغییر نباشد و همچنین دکمه Minimize و Maximize نداشته باشد, (یادتون هست که باید چیکار کنیم؟), خاصیت FormStyle آن را برابر bsDialog قرار دهید. حالا خاصیت Width فرم را 190 و خاصیت Height را برابر 200 قرار دهید.

خوب کار فرم تموم شد! به همین راحتی, حالا موند اضاف کردن صفحه ماشین حساب و دکمه ها, برا صفحه از Edit استفاده میکنیم و برا دکمه ها از Button.

بر روی Edit در برگه Standard دابل کلیک کنید تا یک Edit به فرم اضافه شود, محل و اندازه آن را تنظیم کنید, یک رنگ مناسب برای آن انتخاب کنید,خوب ماند تنظیم فونت, بر روی علامت + کنار خاصیت فونت مربوط به Edit1 کلیک کنید تا باز شود, خاصیت Size مزبوط است به اندازه فونت, آن را برابر 10 قرار دهید, برای خاصیت Name هم فونت دلخواهتان را انتخاب کنید, بر روی علامت + کنار Style واقع در داخل Font کلیک کنید تا باز شود و خاصیت fsBold را برابر True قرار دهید تا متن Bold (پررنگ) شود, Edit خاصیت Caption ندارد و به جای آن Text دارد, Text آن را 0 کنید تا عدد صفر را نشان دهد.

خوب حالا 10 عدد Button درست کنید, یکی از آنها را انتخاب کنید و کلید Shift را نگه داشته و بر روی بقیه هم کلیک کنید تا انتخاب شوند, حالا Width و Height آنها را برابر 30 قرار دهید, آنها را به محلهای مناسب ببرید و Caption مناسب را برای آنها تنظیم کنید.

بقیه دکمه ها را نیز درست کرده و محل و اندازه و Caption آنها را تنظیم کنید, حالا همه دکمه ها را انتخاب کرده و فونت آنها را نیز تنظیم کنید.

تمام شد, حالا فرم آماده است, آن را اجرا کنید , ولی این برنامه هیچ کاری انجام نمیدهد! , برای این که بتواند کار کند نیاز به برنامه نویسی دارد که در جلسات آینده خواهم گفت.

برنامه اجرا شده را ببندید تا کل برنامه را Save کنیم تا بتوانیم بعدا روی آن کار کنیم,دلفی در کنار برنامه اصلی فایلهای دیگری نیز Save میکند, برای اینکه این فایلها با فیلهای دیگر قاطی نشوند یک پوشه در محلی که میخواهید برنامه را Save کنید درست کنید, بر روی دکمه Save All کلیک کنید, پنجره Save باز میشود در پنجره Save به داخل پوشه ای که ساختید بروید و بر روی Save کلیک کنید, چند مرحله دیگر نیز دلفی پنجره Save را برای Save کردن فایلهای دیگر نشان میدهد, در هر بار فقط روی Save کلیک کنید. خوب کدهای برنامه(Resource) ما Save شد, حالا برای اینکه یک فایل اجرایی (همان برنامه که پسوند آن exe است)ساخته شود دوباره بر روی Run کلیک کنید تا برنامه کامپایل شده و اجرا شود, حال فایل اجرایی نیز ساخته شد, برنامه اجرا شده را ببندید.

فایل اجرایی با نام Project1.exe دز محلی که برنامه را Save کردیم درست میشود, حال این فایل به تنهایی یک برنامه است و برای اجرا شدن نیاز به فایلهای دیگری که در کنار آن است ندارد, و میتوانید آن را بر روی فلاپی یا CD ذخیره کنید و در هر کامپیوتر دیگری اجرا کنید.

اگر بعدا خواستید برنامه را در دلفی باز کرده و ویرایش کنید, در دلفی از منوی File بر روی Open Project کلیک کنید و در پنجره Open به محل ذخیره شده برنامه برید و آن را باز کنید.

در نهایت از این دانشجوی عزیز آموزشکده سما(Lady) که این مطلب را برای ما ارسال کردند کمال تشکر را داریم و منتظر مطالب بعدی ایشان هستیم.